Nowy serwis

emFiszki.pl

zapraszamy.
Jesteś tutaj: Strona główna > WOS > Społeczeństwo i człowiek > Opracowania

Opracowania

Społeczeństwo i człowiek

Funkcjonowanie człowieka starszego w społeczeństwie

Człowiek, Społeczeństwo, Starość, Państwo, Pomoc społeczna

W opracowaniu:

  1. Definicje pojęć starzenie się i starość
  2. Prawa człowieka starszego
  3. Instytucje pomocowe oraz wspierające udział osób starszych w kulturze i edukacji
  4. Zarys historii instytucji pomagających człowiekowi starszemu, czyli jak to się zaczęło

 

1. Definicje pojęć "starzenie się" i "starość"

Nauką ściśle dotyczącą procesu starzenia się jest gerontologia. Starzenie się jest jednym z etapów rozwoju osobniczego, który polega na zachodzących z wiekiem zmianach morfologicznych i czynnościowych oraz prowadzi do stopniowego ograniczania możliwości adaptacyjnych. W trakcie starzenia pojawiają i gromadzą się nieodwracalne uszkodzenia wewnątrzkomórkowe, które w ostateczności przerastają możliwości organizmu do samonaprawy. Starzenie się prowadzi do upośledzenia funkcjonowania komórek, tkanek, narządów i układów (atrofii), zwiększając tym samym podatność na choroby, a końcowym jej efektem jest śmierć. Charakterystycznymi objawami procesu starzenia się są m.in.: utrata masy mięśni i kości, zanik komórek funkcjonalnie czynnych, ograniczenie roli ochronnej skóry, pogorszenie ostrości wzroku i słuchu, wydłużenie czasu reakcji na bodźce, wzrost zawartości tłuszczu przy jednoczesnym spadku poziomu wody, spadek pojemności wydechowej i inne.

Z kolei starość jest stanem będącym efektem starzenia się, ostatnim okresem życia człowieka. Starość jest zjawiskiem kulturowym, wywołanym na podłożu biologicznym, związanym z osłabieniem sił. Granica pomiędzy wiekiem średnim a starością jest czysto umowna i zmieniała się na przestrzeni wieków, co było następstwem m.in. rozwoju medycyny, wzrostu poziomu higieny osobistej i rozwoju higieny pracy, wprowadzenia i rozpowszechnienia szczepionek przeciwko chorobom itp.

Obecnie w społecznym i socjologicznym znaczeniu za człowieka starego uważa się osobę w wieku 65 lat i więcej. A. Kamiński wyodrębnił 3 okresy starości. Pierwszy okres cechuje się zachowaniem sprawności fizycznej i umysłowej jednostki. Drugi charakteryzują już różnice indywidualne - obok ludzi sprawnych, aktywnych, żyją także ludzie całkowicie uzależnieni od innych. Trzeci okres natomiast dotyczy osób najstarszych, w której to grupie jedynie niewielki procent populacji zachowuje zdolność samodzielnego funkcjonowania, a pozostali wymagają całkowitej opieki z zewnątrz.

Funkcjonowanie człowieka starego w społeczeństwie zależy nie tylko od stanu jego organizmu, ale także od postaw wobec starości, które przyjmuje środowisko zewnętrzne, jak i sami ludzie starsi. Postawy te mogą przyjmować dwojaką postać, tj. gerontofobii lub gerontokracji, w ramach których wyróżnia się 5 postaw wobec starości.

 

postawa konstruktywna

Jest to postawa pozytywna, skierowana na aktywność na rzecz najbliższych i osób potrzebujących pomocy, czy wsparcia.

postawa zależności

Choć osoba jest sprawna psychicznie i fizycznie, żąda opieki, stale absorbuje uwagę bliskich lub opiekunów.

postawa obronna

Osoba starsza nie może wykonać danej czynności, a mimo to broni się przed pomocą innych, zamyka się w sobie oraz izoluje.

postawa wrogości skierowanej na innych

Starsza osoba uważa, że inni przychodzą do niej, ponieważ chcą czegoś w zamian, np. emeryturę/rentę.

postawa autodestrukcji

Postawa wrogości skierowanej na siebie ma miejsce, gdy osoba starsza nie umie pogodzić się ze starością, oczekuje śmierci i lęka się jej.

 

2. Prawa człowieka starszego

W sytuacji, gdy wiek jednostki staje się czynnikiem jej społecznej, kulturalnej, zawodowej i ekonomicznej marginalizacji celem priorytetowym staje się ochrona praw najstarszej generacji. Znaczącymi dla godności osób w podeszłym wieku wydają się prawa gwarantowane przez ustawodawstwo międzynarodowe, w których do najistotniejszych należą następujące prawa:

Bardzo istotne w polskich warunkach jest prawo do pomocy społecznej, ważne w okresie zmniejszonych możliwości samodzielnego życia, prawo do poziomu życia zapewniającego zdrowie i dobrobyt, włączając w to wyżywienie, odzież, mieszkanie, itp. Prawo do ochrony zdrowia staje się niezwykle cenne w okresie, gdy pojawia się coraz większe osłabienie zdrowotne. Z kolei prawo do pobierania nauki ważne staje się wobec możliwości dalszego kształcenia się np. w uniwersytecie III-go wieku. Odbicie tych postanowień zawarte jest w polskim ustawodawstwie. Osoby starsze mają zagwarantowane wszystkie powyższe prawa, jednak jak pisze L. Frąckiewicz są (...) w grupie praw socjalnych kwestie, w których ludzie starzy doznają ograniczenia swoich praw.

 

3. Instytucje pomocowe oraz wspierające udział osób starszych w kulturze i edukacji

System polskiej pomocy społecznej obejmuje świadczenia na rzecz osób starszych i jest oparty na współdziałaniu wielu różnych instytucji oraz placówek sektora rządowego, samorządowego i pozarządowego.

Domy pomocy społecznej: Umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej jest ostatecznością i powinno być poprzedzone oceną możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu zamieszkania oraz zbadaniem jej sytuacji rodzinnej

Dzienne domy pomocy spłecznej: Jest to forma oferująca opiekę czasową, przy zachowaniu samodzielności i niezależności osób starszych.

Zakłady opiekuńczo-lecznicze: Udzielają całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację i rehabilitację.

Prywatne domy opieki: Jakość i zakres opieki świadczonej przez nie jest z reguły wyższy, od publicznych domów starości, co wiąże się z wyższymi kosztami pobytowymi.

Hospicja: Instytucje opieki paliatywnej (nad osobami nieuleczalnie chorymi) funkcjonujące w ramach systemu opieki zdrowotnej.

Człowiek w podeszłym wieku może znaleźć interesującą go ofertę kulturalną i oświatową w instytucjach i placówkach upowszechniania oświaty i kultury.

Formą przeciwdziałającą poczuciu osamotnienia społecznej izolacji i zbędności, a zarazem wspierającą możliwości intelektualne starszych osób są kluby seniora, które działają w dwóch podstawowych rodzajach: klubów zakładowych i środowiskowych, a różnica pomiędzy nimi sprowadza się do tego, że członkami pierwszych są emeryci danego przedsiębiorstwa czy urzędu, natomiast kartę członkowską drugiego posiadają osoby starsze, zamieszkujące tę samą okolicę. Działalność klubów polega na organizowaniu różnych form aktywności kulturalnej, fizycznej i społecznej, spędzania czasu wolnego, prowadzenia zajęć z osobami zróżnicowanymi pod względem wieku, stanu zdrowia, wykształcenia i sprawności fizycznej. Kluby seniora oferują m.in.: koła zainteresowań i hobbystyczne, kursy edukacyjne, zajęcia plastyczne, teatralne, wieczorki towarzyskie, spotkania z okazji świąt, a także organizowanie wycieczek krajoznawczych, wyjazdów do kina, teatru.

Interesującą propozycją edukacyjną i wolnoczasową są obecne w Polsce od 1975 roku uniwersytety III-go wieku (UTW). Trzon Kadry dydaktycznej stanowią wykładowcy akademiccy, lekarze, prawnicy. Na wykłady zapraszani są dziennikarze, artyści, pracownicy samorządowi itd. Słuchaczami mogą być osoby już niepracujące, które przy postępowaniu rekrutacyjnym złożą podanie, życiorys oraz przedstawią świadectwo dojrzałości lub dyplom uczelni wyższej. Treści programowe wynikają z potrzeb intelektualnych seniorów i są konsekwentną realizacją edukacji ustawicznej. Studenci mogą należeć do zespołów literackich, plastycznych, muzycznych, tkackich, gimnastycznych i innych.

Wspieraniem rozwoju osób starszych zajmuje się również Polski Komitet Pomocy Społecznej i miejskie ośrodki pomocy społecznej, które organizują wczasy w ramach których seniorzy   uczestniczą w atrakcyjnych programach, na które składają się m.in. wycieczki autokarowe, dyskusje, wieczory poetyckie, potańcówki, gimnastyka rehabilitacyjna. Instytucjami odgrywającymi istotną rolę w kreowania i zaspakajaniu zainteresowań seniorów są również domy kultury, w których organizowane są dla osób starszych spotkania towarzyskie i okolicznościowe, wycieczki, prowadzona jest gimnastyka, działają sekcje zainteresowań, kabarety, chóry seniorów.

 

4. Zarys historii instytucji pomagających człowiekowi starszemu, czyli jak to się zaczęło

Pomoc społeczna była wykonywana od wieków i na bazie świadczeń społecznych ukształtowały się metody pomocy socjalnej.

 

Starożytny Rzym

Rozwój dobroczynności następował pod wpływem tradycji chrześcijańskiej i przyjmował postać filantropii religijnej i świeckiej. Obie te formy ukierunkowane były na pomoc najuboższym. Kościół rzymski, zakony i parafie można uznać za prekursorów zorganizowanej działalności dobroczynnej, a szpitale, przytułki i sierocińce stanowią pierwsze instytucje pomocy społecznej.

Wiek XI
i XII

Rozwinęła się filantropia świecka w zakresie działalności opiekuńczej i oświatowej. Zakonnicy stali się pierwszymi "pracownikami socjalnymi", którzy poświęcili się wyłącznie posłudze opiekuńczej i w ich działalności można szukać źródeł specjalistycznej, profesjonalnej opieki.

Wiek XIII

Szpitale (przytułki) zakładane były przez biskupów i duchownych, którzy specjalizowali się w pielęgnowaniu chorych i wychowywaniu sierot. Powstawały hospicja dominikańskie i franciszkańskie.

Polska - 1496 r.

Król Jan Olbracht wprowadził regulacje prawne będące pierwszą reformę działalności filantropijnej i przyśpieszającą rozwój filantropii świeckiej oraz zapoczątkowującą kształtowanie się publicznej aktywności w dziedzinie polityki społecznej.

XVI wiek

Ruch reformacji utrwalił dualizm w sferze pomocy społecznej. Obok organizacji filantropijnych działania prowadziły instytucje publiczne.

XVIII wiek

Państwo nadzorowało organizacje filantropijne oraz opiekę publiczną.

XIX wiek

Tzw. złoty wiek filantropii. Tradycyjna dobroczynność była zastępowana nowymi profesjonalnymi formami działalności. Rozwinięto pomoc środowiskową. W 1869 roku w Londynie powołano pierwszą instytucję koordynującą pracę służb socjalnych - Towarzystwo Organizacji Dobroczynności.

XX wiek

Uchwalono Europejską Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, oraz Europejską Kartę Społeczną, będącymi międzynarodowymi dokumentami prawnymi szeroko określającymi poziom ochrony socjalnej. Na tym gruncie zaczęła się rozszerzać sieć instytucji, dotowanych przez państwo, takich jak domy opieki nad dziećmi, młodzieżą, przewlekle chorymi, osobami starszymi. Zmiany ustrojowe w Polsce po 1989 roku umożliwiły organizacjom społecznym prowadzenie ośrodków opiekuńczych, hospicjów, ośrodków rehabilitacyjnych i terapeutycznych oraz domów pomocy społecznej.



Bibliografia:

  1. Trafiałek E., Kieszkowska A., Pomoc społeczna i praca socjalna wobec problemów współczesności, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Tarnowskiego w Tarnobrzegu, Tarnobrzeg 2004
  2. Szarota Z., Gerontologia społeczna i oświatowa. Zarys problematyki, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej w Krakowie, Kraków 2004
  3. Susułowska M., Psychologia starzenia się i starości, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1989


maximus.pl   Autorem opracowania jest Małgorzata Rudomina. Wszelkie prawa zastrzeżone.

DEMO - przetestuj zasoby maximusa za darmo

Testy CKE - Sprawdź, czy zdasz!

Dobre uczelnie - Chcesz studiować? Nie wiesz, jaką uczelnię wybrać? Sprawdź szkoły polecane przez maximus.pl!

dla młodszej siostry lub brata czyli szkoła podstawowa

Zapytaj prawnika

Komentarze

BRAK KOMENTARZY

Zaloguj się aby napisać komentarz
 Powiadom znajomego o tym materiale
drukuj